Olejki eteryczne – jak działają? Absorpcja i ich zastosowanie w życiu

Olejki eteryczne: jak działają, jak się wchłaniają i czym różnią się od hydrolatów?

Olejki eteryczne otaczają nas coraz częściej: w dyfuzorach, nebulizatorach do olejków czy również jako dodatek do kosmetyków i preparatów do masażu. Czym właściwie jest olejek eteryczny, skąd pochodzi i dlaczego różni się od olejku zapachowego kupionego w drogerii? A przy okazji: czym są hydrolaty i wody kwiatowe? Odpowiadamy na te i inne pytania – czytając artykuł dowiesz się wielu cennych informacji nt. olejków i hydrolatów!

Czym jest olejek eteryczny i skąd pochodzi?

Olejek eteryczny to silnie skoncentrowany, lotny wyciąg z konkretnej rośliny. Zawiera substancje, które wytwarzane są przez nią naturalnie: do ochrony przed szkodnikami, przyciągania owadów zapylających albo regulacji własnych procesów życiowych. Dla człowieka te naturalne substancje mają zastosowanie przede wszystkim w aromaterapii i pielęgnacji skóry.

Metod pozyskiwania olejków eterycznych jest kilka, ale najczęściej stosowaną jest destylacja parą wodną. Surowiec roślinny (kwiaty, liście, korzenie, kora) umieszcza się w komorze, przez którą przepuszcza się gorącą parę. Para wyrywa z rośliny lotne związki, a następnie skrapla się razem z nimi. Po ochłodzeniu olejek unosi się na powierzchni wody i można go oddzielić. Tak powstaje zarówno olejek eteryczny, jak i produkt uboczny tego procesu, czyli hydrolat, o którym więcej za chwilę!

Olejki eteryczne pozyskuje się z ponad 2000 gatunków roślin. Z różnych części roślin: z płatków róży damasceńskiej, liści mięty pieprzowej, drewna cedru, skórki cytryny czy kwiatów pomarańczy. Każda roślina daje inny skład chemiczny, a co za tym idzie, inny zapach oraz właściwości!

Jak naturalne olejki eteryczne oddziałują na organizm?

Olejki eteryczne oddziałują na organizm zarówno poprzez zmysł węchu, jak i przez skórę – w zależności od metody stosowania.

Węch

Kiedy wdychasz zapach olejku eterycznego, cząsteczki lotnych związków trafiają do receptorów węchowych w nosie. Stamtąd sygnał wędruje do układu limbicznego, czyli tej części mózgu, która odpowiada za emocje, pamięć i regulację nastroju. Wdychanie niektórych olejków wiąże się z poczuciem relaksu, poprawą nastroju albo uczuciem pobudzenia.

Właśnie na tej zasadzie opiera się aromaterapia. W tej dziedzinie, olejki eteryczne stosowane są w celu łagodzenia objawów stresu, stanów lękowych, problemów ze snem czy dolegliwości oddechowych. Na przykład olejek eukaliptusowy jest wykorzystywany w celu wspomagania drożności dróg oddechowych i łagodzenia objawów przeziębienia. Z kolei olejek lawendowy jest stosowany w aromaterapii jako środek wspomagający relaksację i uczucie spokoju.

Skóra

Olejki eteryczne mogą być absorbowane przez skórę: cząsteczki aktywnych związków są na tyle małe, że przenikają przez naskórek do głębszych warstw skóry, a stamtąd do naczyń krwionośnych.

W tym przypadku, olejki eteryczne stosuje się podczas zabiegów i masaży – zawsze po rozcieńczeniu w oleju bazowym. Ważne: olejek eteryczny nigdy nie powinien trafiać bezpośrednio na skórę bez rozcieńczenia, ponieważ są to silnie skoncentrowane substancje, które mogą powodować podrażnienia lub reakcje alergiczne.

Olejek eteryczny a olejek zapachowy: zasadnicza różnica

Rozróżnienie tych dwóch rodzajów produktu jest ważne, ponieważ ich mylenie może prowadzić do rozczarowań albo nieoczekiwanych reakcji skórnych.

Różnica między olejkami eterycznymi a zapachowymi tkwi w ich pochodzeniu i składzie. Naturalne olejki eteryczne pochodzą z roślin i zawierają złożone mieszaniny związków organicznych. Olejek zapachowy to najczęściej mieszanina syntetycznych substancji zapachowych, które mają jedynie imitować określony zapach.

W przypadku olejków zapachowych, producenci mogą precyzyjnie kontrolować zapach i uzyskiwać identyczny rezultat w każdej partii. Naturalne olejki eteryczne mogą się różnić między partiami, bo zapach i skład zależą od warunków uprawy, pory zbioru i metody ekstrakcji. To cecha charakterystyczna produktu naturalnego.

Olejek zapachowy znajdziesz często w tańszych świecach, odświeżaczach powietrza czy kosmetykach masowych. Olejek eteryczny jest droższy, bo jego produkcja jest o wiele bardziej kosztowna: do uzyskania niewielkiej ilości olejku, potrzeba ogromnych ilości surowca roślinnego. Przykładowo, olejek różany pozyskiwany z róży damasceńskiej to jeden z droższych olejków eterycznych na rynku właśnie z tego powodu.

Wybierając olejki eteryczne do aromaterapii, masażu lub kosmetyków DIY, zawsze sprawdzaj, czy produkt jest oznaczony jako olejek eteryczny, a nie olejek zapachowy.

Cechy olejków eterycznych: co może wspomagać aromaterapia?

Cechy olejków eterycznych są zróżnicowane i zależą od konkretnego olejku. Poniżej kilka przykładów, które warto znać!

• Olejek lawendowy: stosowany w aromaterapii m.in. do relaksacji i poprawy jakości snu, a także do pielęgnacji skóry.
• Olejek z drzewa herbacianego: wykorzystywany w pielęgnacji skóry tłustej i skłonnej do wyprysków; można go znaleźć w wielu kosmetykach przeznaczonych do cery problematycznej.
• Olejek miętowy: pozyskiwany z mięty pieprzowej, używany w aromaterapii oraz miejscowo do masażu (po rozcieńczeniu).
• Olejek eukaliptusowy: często wykorzystywany do inhalacji, tzw. „parówek”.
• Olejek rozmarynowy i cedrowy: stosowane w masażu i aromaterapii.
• Olejek cytrynowy: do odświeżenia powietrza; olejek ten jest fotouczulający i nie powinien być stosowany na skórę przed wyjściem na słońce.
• Olejek bergamotowy: podobnie jak olejek cytrynowy, wykazuje właściwości fotouczulające.

Jak bezpiecznie stosować olejki eteryczne?

Zastosowanie olejków eterycznych wymaga kilku podstawowych zasad bezpieczeństwa.

Rozcieńczanie w oleju bazowym

Olejek eteryczny nigdy nie powinien trafiać bezpośrednio na skórę w czystej postaci. Przed nałożeniem na skórę, należy go rozcieńczyć w oleju bazowym, np. oleju migdałowym, jojoba lub kokosowym.

Zasada 20-30-50 dla olejków eterycznych dotyczy proporcji mieszanki zapachowej i jest stosowana głównie przy tworzeniu kosmetyków DIY oraz perfum. Oznacza to, że mieszanka zapachowa powinna składać się w około 20% z nut głowy (nuty lotne, wyczuwalne jako pierwsze), w 30% z nut serca (środkowa warstwa zapachu) i w 50% z nut bazy (zapach trwały, wyczuwalny najdłużej). To wskazówka kompozycyjna, nie zasada bezpieczeństwa.

Bezpieczne stężenia

Bezpieczne stężenia olejku eterycznego w mieszance do masażu wynoszą zazwyczaj 1-3% dla dorosłych. Przy wrażliwej skórze lub przy stosowaniu na twarz, zaleca się niższe stężenia. Dla dzieci i kobiet w ciąży zasady są inne i bardziej restrykcyjne.

Olejki eteryczne w ciąży

Stosowanie olejków eterycznych w ciąży wymaga szczególnej ostrożności. Niektóre olejki eteryczne są przeciwwskazane w ciąży, a według dostępnych danych mogą wpływać na organizm w sposób niepożądany w tym czasie. Przed zastosowaniem jakiegokolwiek konkretnego olejku w ciąży, bezwzględnie skonsultuj się z lekarzem lub położną.

Inhalacje parowe i aromaterapia

W aromaterapii olejki eteryczne stosuje się w dyfuzorach, nebulizatorach do olejków eterycznych lub bezpośrednio przez inhalację (wyłącznie w formie tzw. „parówek”). Kilka kropel olejku dodanych do gorącej wody i wdychanych pod ręcznikiem to prosta forma inhalacji wspomagającej przy przeziębieniu. Olejek eukaliptusowy i olejek miętowy z mięty pieprzowej doskonale sprawdzają się w tej roli!

Hydrolaty i wody kwiatowe: czym są i jak działają?

Hydrolat to produkt uboczny destylacji parowej, czyli tego samego procesu destylacji, w którym powstaje olejek eteryczny. Woda kwiatowa to jego potoczna nazwa, szczególnie popularna w kontekście hydrolatów z kwiatów. Na przykład woda różana to hydrolat różany, czyli produkt uboczny destylacji płatków różanych.

Czym różni się woda różana od hydrolatu różanego? Technicznie: niczym, jeśli oba produkty powstały w procesie destylacji. Różnica może pojawić się, gdy „woda różana” jest produktem przemysłowym, czyli wodą z dodatkiem syntetycznego zapachu róży. Prawdziwy hydrolat różany zawiera naturalne substancje z płatków róży damasceńskiej i ma inne właściwości niż woda z dodatkiem olejku zapachowego.

Naturalne hydrolaty – właściwości

Właściwości hydrolatów są łagodniejsze niż właściwości olejków eterycznych, bo stężenie aktywnych związków jest znacznie niższe. Przede wszystkim zależą od rośliny, z której pochodzą. Hydrolaty stosowane są w codziennej pielęgnacji i mają dobroczynne działanie na skórę – jako tonery, mgiełki do twarzy lub składniki kosmetyków DIY.

Olejki eteryczne w kosmetykach DIY

Zastosowanie olejków eterycznych w kosmetykach DIY jest szerokie. Można je dodawać do domowych kremów, balsamów, soli do kąpieli, szamponów czy maseczek. Przy tworzeniu kosmetyków DIY z dodatkiem olejków eterycznych kluczowe są bezpieczne stężenia i odpowiedni dobór olejku do rodzaju skóry.

Wybierając olejki eteryczne do kosmetyków DIY, zwróć uwagę na to, czy dany olejek jest odpowiedni do stosowania na skórę (nie wszystkie olejki eteryczne są przeznaczone do kontaktu ze skórą), czy nie jest fotouczulający oraz czy nie wywołuje u ciebie reakcji alergicznych. Olejki mają silne właściwości, dlatego przed pierwszym użyciem wykonaj próbę uczuleniową: nałóż rozcieńczony olejek na małą powierzchnię skóry i odczekaj 24 godziny.

Kiedy skonsultować się ze specjalistą? Olejki eteryczne i hydrolaty – czysta natura

Olejki eteryczne i hydrolaty to produkty naturalne, ale „naturalny” nie znaczy automatycznie „bezpieczny dla każdego”. Reakcje alergiczne na konkretny olejek są możliwe nawet przy rozcieńczeniu. Niektóre olejki eteryczne wchodzą w interakcje z lekami lub są przeciwwskazane przy określonych schorzeniach.

Jeśli masz przewlekłą chorobę skóry, jesteś w ciąży lub karmisz piersią, stosujesz leki na stałe albo chcesz stosować olejki eteryczne u dziecka, skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. Przy dolegliwościach takich jak zapalenie krtani, hemoroidy czy inne stany zapalne, przed sięgnięciem po olejki eteryczne, warto najpierw uzyskać diagnozę i zalecenia od specjalisty. Olejki eteryczne nigdy nie zastępują leczenia!

Naturalna pielęgnacja i aromaterapia mogą być wartościowym uzupełnieniem codziennej rutyny. Czysta natura zamknięta w małej buteleczce olejku eterycznego to efekt skomplikowanego procesu i ogromnej ilości surowca roślinnego. Stosuj te produkty świadomie, bo wtedy ich zastosowanie może przynieść realne korzyści!