Meralgia paresthetica – objawy i sposoby leczenia

Meralgia z parestezjami – objawy, przyczyny i leczenie

Neuropatie uciskowe należą do dolegliwości, które potrafią mocno niepokoić. Objawy nie przypominają zwykłego przeciążenia mięśni ani bólu stawowego. Na pierwszy rzut oka wydają się groźne i trudne do opanowania. Wiele przypadków neuropatii uciskowych dobrze reaguje na rehabilitację, a rozwiązania bywają prostsze, niż się wydaje.

Jedną z częściej spotykanych neuropatii uciskowych jest meralgia paresthetica, czyli zespół nerwu skórnego bocznego uda. Nerw skórny boczny zawiera wyłącznie włókna czuciowe, które zaopatrują zewnętrzną powierzchnię uda. Po wyjściu z segmentów L2 i L3 splotu lędźwiowo-krzyżowego nerw biegnie w kierunku uda i napotyka na swojej drodze więzadło pachwinowe, pod którym przechodzi dalej. Na skutek różnych czynników przestrzeń pod więzadłem pachwinowym może się istotnie zmniejszyć. Dochodzi wtedy do zaburzeń odżywienia i mobilności włókien nerwu skórnego bocznego uda. Przewlekły ucisk wywierany na nerw prowadzi do charakterystycznych zmian w jego funkcjonowaniu i objawów, które dla doświadczonego terapeuty nie powinny stwarzać trudności diagnostycznych.

Czym jest meralgia z parestezjami i kogo dotyczy?

Meralgia z parestezjami (łac. meralgia paresthetica) to schorzenie polegające na ucisku nerwu skórnego bocznego uda w okolicy więzadła pachwinowego. Nerw skórny boczny uda jest nerwem wyłącznie czuciowym, dlatego choroba nie powoduje osłabienia siły mięśniowej ani zaburzeń motorycznych w obrębie kończyny dolnej. Powoduje natomiast uciążliwe zaburzenie czucia na bocznej powierzchni uda, które może znacząco obniżać komfort życia.

Schorzenie dotyka osób w każdym wieku, choć częściej występuje u mężczyzn między 40. a 60. rokiem życia. Częstość jego występowania szacuje się na około 4,3 przypadku na 10 000 osób rocznie. U osób z cukrzycą liczba ta wzrasta do 25 przypadków na 10 000 osób rocznie. Meralgia z parestezjami zazwyczaj dotyczy jednej nogi, choć u około 20% pacjentów objawy mogą pojawić się obustronnie.

Objawy meralgii z parestezjami – co czuć na zewnętrznej stronie uda?

Objawy meralgii z parestezjami są charakterystyczne i skupiają się wyłącznie na bocznej powierzchni uda. Pacjenci najczęściej zgłaszają:

• drętwienie i uczucie mrowienia po zewnętrznej stronie uda,
• palący, piekący i drażniący ból po zewnętrznej stronie uda,
• uczucie znieczulenia lub zmienionej wrażliwości skóry na dotyku.

Pomimo dość mocno doskwierającego bólu i uczucia mrowienia meralgia z parestezjami nie upośledza funkcji motorycznych uda. Pacjent pomimo bólu i zaburzeń czucia jest w stanie normalnie się poruszać. Często jednak osoby cierpiące na to schorzenie ograniczają ruch w obawie przed nasileniem dolegliwości.

Objawy meralgii mogą nasilać się w ciągu dnia i nieco ustępować w nocy, ponieważ w ciągu dnia nerw skórny boczny uda jest narażony na powtarzające się czynniki drażniące. Nasilenie objawów jest szczególnie wyraźne podczas długotrwałego stania lub chodzenia. Część pacjentów odczuwa ulgę w pozycji siedzącej lub podczas lekkiego zgięcia w stawie biodrowym, co zmniejsza napięcie więzadła pachwinowego i ogranicza ucisk nerwu.

Przyczyny meralgii – skąd bierze się ucisk nerwu?

U podstaw meralgii z parestezjami leży przewlekły ucisk wywierany na nerw skórny boczny uda w okolicy więzadła pachwinowego. Przestrzeń, przez którą nerw skórny boczny przechodzi pod więzadłem, jest ograniczona przez twardsze struktury anatomiczne. Każdy czynnik, który dodatkowo zmniejsza tę przestrzeń lub zwiększa napięcie tkanek, może stać się przyczyną zaburzeń funkcjonowania nerwu.

Do zewnętrznych przyczyn meralgii z parestezjami należą najczęściej:

• noszenie zbyt ciasnych spodni, pasów, gorsetów lub obcisłej odzieży,
• noszenie ciężkich pasów z narzędziami lub kabur z bronią,
• ciąża, zwłaszcza po II trymestrze,
• otyłość, która zwiększa mechaniczny ucisk na okolicę pachwiny.

Istotne są również przyczyny wewnętrzne, które mogą oddziaływać równie silnie:

• przewlekłe schorzenia jelit, takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego, objawiające się wzdęciami i napięciami tkankowymi,
• stany po zabiegach operacyjnych w okolicy pachwiny, gdy blizny pooperacyjne wywierają niekorzystny wpływ na przestrzeń wokół więzadła pachwinowego,
• cukrzyca, która zwiększa ryzyko wystąpienia meralgii z parestezjami poprzez uszkodzenie nerwów obwodowych,
• niedoczynność tarczycy, która może sprzyjać neuropatiom uciskowym,
• czynniki hormonalne mogące uszkadzać nerw skórny boczny uda,
• nieprawidłowa dieta.

Otyłość pojawia się zarówno wśród przyczyn zewnętrznych, jak i ogólnoustrojowych, ponieważ zwiększa mechaniczny ucisk na nerw skórny boczny uda w okolicy więzadła pachwinowego, a jednocześnie sprzyja stanom zapalnym i zaburzeniom metabolicznym nasilającym neuropatie uciskowe.

Diagnostyka meralgii z parestezjami

Rozpoznanie meralgii opiera się o szczegółowy wywiad z pacjentem oraz badanie fizykalne z uwzględnieniem badania neurologicznego. W badaniu klinicznym ocenia się czucie na bocznej powierzchni uda, odruchy ścięgniste, jakość chodu oraz tkliwość okolicy więzadła pachwinowego przy badaniu palpacyjnym. Istotne są też informacje o przebytych urazach, chorobach i aktualnie przyjmowanych lekach.

W diagnostyce różnicowej meralgii z parestezjami należy brać pod uwagę inne schorzenia mogące dawać podobne objawy w obrębie kończyny dolnej, takie jak zapalenie kaletki krętarzowej, radikulopatie z segmentów L2-L3 czy inne neuropatie uciskowe w obrębie splotu lędźwiowo-krzyżowego. Ból w okolicy stawu biodrowego i zewnętrznej stronie uda może mieć różne źródła, dlatego dokładna diagnostyka różnicowa jest niezbędna dla prawidłowego leczenia każdego pacjenta.

W przypadku wątpliwości diagnostycznych należy zlecić badanie RTG lub MRI kręgosłupa lędźwiowego w celu oceny zmian w segmentach L2-L3. Diagnostykę można uzupełnić o badanie potencjałów somatosensorycznych (wywołanych), które pozwala ocenić przewodnictwo nerwowe i potwierdzić zaburzenia funkcjonowania nerwu skórnego bocznego uda.

Do jakiego lekarza zgłosić się z objawami meralgii?

Pierwsze kroki należy skierować do lekarza rodzinnego, który może ocenić objawy i skierować pacjenta do odpowiedniego specjalisty. Rozpoznanie meralgii z parestezjami powinien potwierdzić neurolog lub ortopeda, a w dalszym etapie leczenia istotną rolę odgrywa fizjoterapeuta. Każdy lekarz, który w badaniu klinicznym stwierdza zaburzenie czucia na bocznej powierzchni uda bez towarzyszącego osłabienia siły mięśniowej, powinien podejrzewać meralgia paresthetica i uwzględnić to schorzenie w diagnostyce różnicowej.

Metody leczenia meralgii z parestezjami

Leczenie meralgii opiera się przede wszystkim na metodach zachowawczych. Zabiegi chirurgiczne wykonuje się stosunkowo rzadko, ponieważ fizjoterapia, metody osteopatyczne i farmakoterapia przynoszą u większości pacjentów zadowalające efekty. Schorzenie często ustępuje po zastosowaniu leczenia zachowawczego, zwłaszcza gdy uda się wyeliminować czynnik wywołujący przewlekły ucisk wywierany na nerw skórny boczny uda.

Fizjoterapia i terapia manualna

Fizjoterapia stanowi podstawę w leczeniu meralgii z parestezjami. Terapia manualna skupia się na odbudowie prawidłowej funkcji stawu biodrowego, mobilizacji więzadła pachwinowego oraz technikach tkanek miękkich w obrębie mięśni brzucha i okolicy więzadła pachwinowego. Techniki inhibicji mięśnia biodrowo-lędźwiowego mogą zmniejszać napięcie tkanek wywierające długotrwale utrzymujący się ucisk na nerw.

Terapia wisceralna obejmuje techniki mobilizacyjne jelita grubego, w tym części wstępującej i zastawki krętniczo-kątniczej przy objawach po stronie prawej oraz części zstępującej i esicy po stronie lewej, a także techniki mobilizacji odbytnicy i pęcherza moczowego. Uzupełnieniem terapii manualnej jest suche igłowanie punktów spustowych na przebiegu nerwu skórnego bocznego uda oraz tkanek okolicznych.

Program fizjoterapii obejmuje również ćwiczenia ruchowe budujące prawidłowe nawyki ruchowe i siłę mięśni brzucha, bioder, ud i grzbietu, kinesiotaping oraz edukację w zakresie zdrowego żywienia i ergonomii pracy. Fizjoterapia w leczeniu meralgii może wspomagać także elektroterapia stosowana w celu łagodzenia dolegliwości bólowych.

Leczenie farmakologiczne

Leczenie farmakologiczne w meralgii z parestezjami opiera się głównie na podawaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). W przypadku braku możliwości leczenia fizjoterapeutycznego może przynosić zadowalające efekty. Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne stosowane są w leczeniu meralgii jako wsparcie terapii przyczynowej.

W leczeniu bólu neuropatycznego zastosowanie mogą mieć leki przeciwpadaczkowe, takie jak gabapentyna i pregabalina, które według dostępnych danych mogą wspomagać łagodzenie bólu neuropatycznego. Przy długotrwale utrzymujących się dolegliwościach rozważane są blokady nerwu skórnego bocznego uda w okolicy więzadła pachwinowego.

Każde zażywanie leków wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych. Decyzję o farmakoterapii należy skonsultować z lekarzem, który dobierze leczenie odpowiednie dla danego pacjenta.

Termolezja pulsacyjna i leczenie operacyjne

W przypadkach opornych na leczenie zachowawcze rozważana jest termolezja pulsacyjna, która według dostępnych danych może wspomagać łagodzenie bólu neuropatycznego. Zabieg chirurgiczny w postaci neurolizy nerwu skórnego bocznego uda rozważa się w ciężkich przypadkach meralgii z parestezjami, gdy inne metody leczenia nie przyniosły poprawy. Operacyjne odbarczenie nerwu rozważa się stosunkowo rzadko ze względu na skuteczność metod zachowawczych.

Co się dzieje, gdy meralgia z parestezjami nie jest leczona?

Nieleczona meralgia z parestezjami może prowadzić do przewlekłego bólu neuropatycznego na zewnętrznej stronie uda, który z czasem nasila się i coraz bardziej ogranicza codzienne funkcjonowanie. Długotrwale utrzymujący się ucisk nerwu skórnego bocznego uda może pogłębiać zaburzenia funkcjonowania nerwu i utrwalać zmiany w przewodnictwie nerwowym, co utrudnia późniejsze leczenie.

Objawy meralgii mogą znacząco obniżać komfort życia, utrudniając zarówno aktywność fizyczną, jak i wykonywanie codziennych obowiązków. Pacjenci często ograniczają ruch, co sprzyja osłabieniu mięśni i pogorszeniu ogólnej kondycji. Przy wystąpieniu objawów meralgii trwających dłużej niż kilka tygodni warto skonsultować się ze specjalistą, zanim dojdzie do utrwalenia zmian neuropatycznych.

Jak zmniejszyć ryzyko wystąpienia meralgii z parestezjami?

Część czynników ryzyka meralgii z parestezjami można ograniczyć przez zmianę nawyków. Rezygnacja z ciasnych spodni, pasów i obcisłej odzieży zmniejsza mechaniczny ucisk na nerw skórny boczny uda w okolicy więzadła pachwinowego. Właściwy dobór pasów, szczególnie tych noszonych przez długi czas, może zapobiec uciskowi nerwu.

Otyłość zwiększa ryzyko meralgii z parestezjami, dlatego utrzymanie prawidłowej masy ciała ma znaczenie profilaktyczne. Regularne ćwiczenia fizyczne mogą zmniejszyć ryzyko meralgii poprzez wzmocnienie mięśni stabilizujących miednicę i odciążenie okolicy więzadła pachwinowego. Cukrzyca zwiększa ryzyko wystąpienia meralgii z parestezjami, dlatego jej prawidłowe leczenie i kontrola glikemii są ważnym elementem profilaktyki neuropatii uciskowych.

Podsumowanie wskazań do konsultacji specjalistycznej

Przy wystąpieniu objawów meralgii, takich jak piekący ból, mrowienie lub drętwienie na zewnętrznej stronie uda, należy zgłosić się do lekarza rodzinnego lub neurologa. Rozpoznanie meralgii z parestezjami wymaga badania klinicznego z uwzględnieniem badania neurologicznego i wykluczenia innych przyczyn dolegliwości bólowych w obrębie kończyny dolnej i stawu biodrowego.

Leczenie meralgii może być skuteczniejsze, gdy zostanie wdrożone wcześnie. Wielu pacjentów może dobrze reagować na leczenie zachowawcze obejmujące fizjoterapię, terapię manualną i farmakoterapię. Zabieg chirurgiczny rozważa się w przypadkach opornych na inne metody leczenia meralgii. Przy jakichkolwiek wątpliwościach co do objawów lub ich nasilenia warto skonsultować się ze specjalistą.

Bibliografia

1. Parisi TJ, Mandrekar J, Dyck PJB, Klein CJ. Meralgia paresthetica: relation to obesity, advanced age, and diabetes mellitus. Neurology. 2011;77(16):1538–1542. doi:10.1212/WNL.0b013e318233b356.
2. Fargo MV, Konitzer LN. Meralgia paresthetica due to body armor wear in U.S. soldiers serving in Iraq: a case report and review of the literature. Military Medicine. 2007;172(6):663–665.
3. Torrents M, Bombei B, Malik R. Meralgia paresthetica: a 5 model osteopathic approach. Osteopathic Family Physician. 2018;10(5):10–15.
4. Houle S. Chiropractic management of chronic idiopathic meralgia paresthetica: a case study. Journal of Chiropractic Medicine. 2012;11(1):36–41. doi:10.1016/j.jcm.2011.06.008.
5. Schwaiger K, Panzenbeck P, Purschke M, et al. Surgical decompression of the lateral femoral cutaneous nerve for meralgia paresthetica treatment: experimental or state of the art? A single-center outcome analysis. Medicine. 2018;97(33):e11914. doi:10.1097/MD.0000000000011914.