Krążek międzykręgowy

Krążki międzykręgowe umożliwiają rozdzielenie poszczególnych kręgów lędźwiowych względem siebie. Dzięki temu wytwarza się przestrzeń, w której trzony mogą zanurzyć się i wykonać ruchy np. zgięcie czy rotację.

Krążek międzykręgowy – aspekt mechaniczny 

Dysk, aby umożliwić ruch, musi mieć specyficzną budowę. Jako rodzaj tkanki łącznej musi być na tyle plastyczny, by pozwolić na wykonanie ruchu, jednak na tyle sztywny, aby wytrzymać obciążenia kompresyjne pomiędzy sąsiadującymi kręgami. Co takiego kryje się za strukturą kręgu, że to jest możliwe? Dysk jest zbudowany z 2 komponentów: tzw. pierścieni włóknistych i jądra miażdżystego.

Pierścień włóknisty – charakterystyka 

Pierścień włóknisty zbudowany jest z ok. 10-20 warstw kolagenu (nazywamy je blaszkami), które są ciasno upakowane dookoła zewnętrznej części dysku. Takie rozmieszczenie pierścieni nadaje sztywności, dzięki której blaszki wytrzymują obciążenia kompresyjne. Jednak przy ruchach kręgosłupa (np. zgięciu), sztywność pierścienia ulega zminimalizowaniu i w rezultacie powoduje to zmniejszenie odporności całego dysku na obciążenie kompresyjne. Tutaj z pomocą wkracza drugi element składowy krążka międzykręgowego, a mianowicie jądro miażdżyste.

Jądro miażdżyste – charakterystyka

Jądro miażdżyste to struktura wytworzona przez uwodniony żel, zlokalizowany w centralnej części dysku. W momencie działania sił osiowych, półpłynna substancja rozchodzi się na boki. Z jednej strony jej ruchomość ograniczona jest przez pierścień włóknisty, jednak z drugiej – stanowi poprzeczną podporę dla poszczególnych beleczek pierścienia, wzmacniając je od środka. Ta sytuacja chroni poszczególne warstwy pierścienia przed zapadnięciem się do środka i utratą sztywności.

Współpraca obu komponentów budowy dysku umożliwia przenoszenie obciążeń kompresyjnych, a zarazem pozwala na uzyskanie pewnego zakresu ruchu pomiędzy trzonami kręgów. Pierścień włóknisty zbudowany jest głównie z 2 typów kolagenu. Zagęszczenie kolagenu typu I jest większe w zewnętrznej części pierścienia. Dzięki czemu współgra to z większą plastycznością zewnętrznych części pierścienia. Natomiast zawartość kolagenu typu II wzrasta, im bliżej do części środkowej.

Z czego składa się jądro miażdżyste? 

Jądro miażdżyste składa się głównie z proteoglikanów, czyli dużych cząsteczek zbudowanych z białek i cukrów złożonych. W związku z taką budową, dysk posiada cenną zdolność do wchłaniania i utrzymywania dużej ilości wody. Ta cecha jądra umożliwia spełnienie ważnych funkcji hydrodynamicznych, które są kluczowe w prawidłowym funkcjonowaniu dysku. Na skutek zmian degeneracyjnych, kiedy w jądrze zmniejszy się ilość proteoglikanów, ograniczona zostanie funkcja pozyskiwania i utrzymywania wody. Spowoduje to stan, w którym dysk nie będzie w stanie dłużej pełnić swojej funkcji asekuracyjnej pierścieni włóknistych. W konsekwencji tego, nastąpi ograniczenie przeciwstawiania się siłom kompresji wywieranej na dysk międzykręgowy, powodując jego stopniowe uszkodzenie.

Odżywianie krążka międzykręgowego 

W tym miejscu warto wspomnieć kilka słów odnośnie odżywiania krążka międzykręgowego – bo to jego właściwe odżywienie zapewni elastyczność i odporność na obciążenia. Krążki mają słabe ukrwienie. Żadna z tętnic nie wchodzi do krążka międzykręgowego. Ich ukrwienie pochodzi od małych naczyń, które zaopatrują sąsiednie trzony kręgów. Brak bezpośredniego dopływu krwi sprawia, że odżywianie krążka międzykręgowego opiera się głównie na procesie dyfuzji i osmozy. Blisko 50% podaży wynika z naczyń położonych wokół peryferyjnych części pierścienia włóknistego, a pozostała część przechodzi poprzez płytki graniczne trzonów kręgów.

Składniki odżywcze takie jak tlen czy glukoza przenikają do krążka międzykręgowego, gdy ich stężenie wewnątrz jest obniżone, a uboczne produkty przemiany materii tj. kwas mlekowy i dwutlenek węgla wydostają się w sposób odwrotny. Należy pamiętać, że ten proces jest powolny i ograniczony – ze względu na gęstość mukopolisacharydów w obrębie krążka międzykręgowego.

Natomiast odżywianie jest wspomagane poprzez RUCH! Powoduje on masowy przepływ wody i substancji – z oraz do krążka międzykręgowego. Dlatego tak ważne jest, aby nie przyjmować pozycji statycznych zbyt długo. Powoduje to ograniczenie odżywiania, a to z kolei – spadek możliwości przenoszenia obciążeń przez dysk. Dlatego pamiętaj o regularnych przerwach w pracy, spacerach, ćwiczeniach z wykorzystaniem profesjonalnych akcesoriów do ćwiczeń, rozciąganiu oraz mobilizacji stawów.