Terapia ciepłem w gabinecie fizjoterapeuty
Ciepłolecznictwo na przełomie wieków zmieniało się i dostosowywało do aktualnego stanu wiedzy. Współczesna fizjoterapia dopracowała użycie bodźca cieplnego do perfekcji używając w tym celu zarówno prostych jak i bardziej skomplikowanych narzędzi. Zanim jednak przejdziemy do zabiegów przypomnijmy sobie na czym polega działanie ciepła na organizm.
Działanie ciepła na organizm
Ciepło ma rozluźniający wpływ na tkanki opierający się głównie na poprawie krążenia
w miejscu działania:
- rozszerza naczynia zwiększając przepływ krwi i limfy, co poprawia trofikę tkanek,
- wzmaga tkankową wymianę składników przemiany materii i substancji prozapalnych przyspieszając regenerację,
- powięź, więzadła, torebki stawowe stają się bardziej elastyczne i rozciągliwe,
- rozluźnia mięśnie dzięki wpływowi na motoneurony gamma i alfa,
- działa przeciwbólowo dzięki modulowaniu ilości mediatorów bólu,
- uaktywnia procesy ochrony przed infekcjami.
Zabiegi dostarczające ciepło do organizmu
Podstawowym zastosowaniem ciepła w fizjoterapii są przewlekłe stany zapalne, jak np. choroba zwyrodnieniowa stawów, stany po złamaniach, uszkodzeniach nerwów oraz niektóre infekcje.
Gabinet fizjoterapeuty powinien być wyposażony w przynajmniej podstawowy sprzęt mogący doprowadzić ciepło do tkanek pacjenta. Najprostszym rozwiązaniem będzie okład żelowy do stosowania ciepłego jak i zimnego firmy Mueller. Żel rozgrzewamy w gorącej wodzie lub mikrofali po czym lekko rozgniatamy w rękach. Okłady znajdują zastosowanie w terapii po złamaniach jako zabieg przygotowawczy do terapii manualnej, przewlekłych bólach kręgosłupa, rehabilitacji uszkodzeń nerwów obwodowych, mięśni, czy przewlekłych tendinopatiach i entezopatiach.
Poza okładami warta uwagi jest hydroterapia, ciepła woda w zwykłej misce lub specjalnej wannie wirowej pozwoli na przegrzanie tkanek z jednoczesną możliwością wykonywania prostych ćwiczeń, świetnie sprawdza się w przewlekłym leczeniu urazów w obrębie dłoni, przedramienia, stóp i goleni. Dodatkowym działaniem cieplnym stosowanym w trakcie masażu sportowców może być użycie specjalnej maści rozgrzewającej. Środek jest łatwy w aplikacji, posiada delikatny, ziołowy zapach, pozwoli lepiej przygotować mięśnie do wysiłku, a stosowanie go po treningu złagodzi uczucie dyskomfortu.
Zabiegi wytwarzające ciepło w tkankach
Ciepło można też wzbudzić w tkankach, bardzo popularnym sposobem jest zabieg światłem podczerwonym (IR). Pozwala nagrzać dużą powierzchnię ciała bez kontaktu ze skórą, co poza ogólnymi wskazaniami do terapii ciepłem znajduje zastosowanie np. po przebytym bakteryjnym zakażeniu skóry. Daje też możliwość bezpiecznego wykonania zabiegu w obrębie twarzy pacjenta, w leczeniu zapalenia zatok i ucha.
Ciepło można też wytwarzać w tkance za pomocą ultradźwięków, działanie fali ultradźwiękowej na organizm dzieli się na mechaniczne, fizykochemiczne oraz cieplne, jednak najważniejszym dla terapii jest to ostatnie. Zabieg stosowany jest do celowanego, miejscowego wzbudzenia ciepła, bezpośrednio w zmienionej procesem chorobowym tkance. Do jego wykonania potrzebny jest specjalny aparat do ultradźwięków oraz środek przewodzący np. żel lub woda. Zabieg bardzo dobrze sprawdza się w leczeniu tendinopatii, entezopatii, ostrogi piętowej, przewlekłego zapalenia kaletek, chorób reumatycznych, czy zespołu Sudecka.
Prądy wielkiej częstotliwości również należą do tej grupy zabiegów, ich działanie polega na selektywnym oddziaływaniu na tkanki zmienione chorobowo. Obecnie najczęściej stosowana jest diatermia krótkofalowa oraz mikrofalowa. Pierwsza z nich pozwala przegrzać tkanki leżące głęboko, znajdując zastosowanie w chorobach reumatycznych, zwyrodnieniowo-wytwórczych, przykurczach oraz tendinopatiach. Diatermia mikrofalowa działa bardziej powierzchownie, stosujemy ją w zapaleniach ścięgien, mięśni, zwyrodnieniach stawów, przykurczach oraz migrenach. Ciekawym wyborem wydają się być profesjonalne aparaty do diatermii firmy BLT.
Diatermia – przeciwwskazania
Przechodząc do wykonania zabiegu zawsze musisz wykluczyć wszystkie przeciwwskazania medyczne do jego stosowania. Bezwzględnym przeciwwskazaniem do użycia ciepła są ostre
i podostre stany zapalne, także te w przebiegu chorób przewlekłych jak artrozy, dyskopatia, czy RZS. Ciepła nie używamy też przy świeżych urazach, nowotworach, zaburzeniach krążenia obwodowego, ciężkich chorobach serca i krążenia, chorobie wrzodowej, zaburzeniach czucia oraz u niemowląt. Dodatkowe przeciwwskazania dotyczące diatermii to ciąża, choroba Sudecka, zaburzenia psychiczne oraz stosowanie zabiegów u osób z rozrusznikiem serca czy metalami w tkankach.
Wszystkie wymienione sposoby działania są bardzo skuteczne, wykonując je zawsze pamiętaj o bezpieczeństwie pacjenta w trakcie zabiegu oraz dbaj o sprzęt którym pracujesz. Korzystając z tych prostych środków jesteś w stanie przynieść sobie i swojemu pacjentowi wiele korzyści, zakup więc odpowiednie akcesoria i do dzieła!
Bibliografia:
- Straburzyński G., Straburzyńska-Lupa A., Medycyna Fizykalna, Wydanie 3, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2003.
- Sokołowski K., Maruszewska A., Staniak D., Zastosowanie kliniczne prądów wielkiej częstotliwości, rozwój oraz przegląd stosowanych metod, Zeszyty Naukowe WSSP, 2013, Tom 17; 175-189.
- Wałach A., Pihut M., Loster J., Charakterystyka zabiegów fizjoterapeutycznych stosowanych w leczeniu pacjentów z zaburzeniami czynnościowymi narządu żucia, Protetyka Stomatologiczna, 2006; 4: 274-281.
- Lizis P., Husar R., Ocena działania przeciwbólowego ultradźwięków u osób z ostrogą piętową, Fizjoterapia Kwartalnik Polskiego Towarzystwa Fizjoterapii, 2012; 20: 4: 27-31.
Wspomagaj się wiedzą innych, bądź na bieżąco!
Dołącz do Facebookowej grupy "Pogadajmy o fizjoterapii"
Podobne artykuły
Dyskopatia i jej profilaktyka w świetle najnowszych badań
Profilaktyka dyskopatii w świetle najnowszych badań
Bóle dolnego odcinka kręgosłupa (Low Back Pain – LBP) to problem występujący u 60-90% społeczeństwa, w tym u ok. 91% osób występują przepukliny krążka międzykręgowego. Podstawowymi czynnikami wywołującymi bóle pleców są: ciężka fizyczna praca, powtarzanie ciągle tych samych wzorców ruchu oraz utrzymywanie statycznych pozycji ciała.
Anatomia krążka międzykręgowego
Przyjrzyjmy się bliżej budowie krążka międzykręgowego (IVD – intervertebral disc). Dysk to struktura składająca się z dwóch części:
- Pierścienia włóknistego, czyli struktury włóknisto – chrzęstnej zbudowanej z kolagenu typu I i II. Dzięki splecionym włóknom, utrzymuje jądro miażdżyste wewnątrz krążka i bardzo mocno spaja 2 sąsiadujące trzony kręgów.
- Jądra miażdżystego, galaretowatej substancji złożonej w 80% z wody, mukopolisacharydów, włókien kolagenowych oraz komórek tkanki łącznej. Odpowiada za absorpcję obciążeń i przeniesienie ich na otaczający go pierścień włóknisty.
Odżywienie krążka międzykręgowego IVD
Analizując budowę krążka międzykręgowego, należy zwrócić uwagę na brak naczyń i wyjątkowy sposób odżywiania tej struktury. Powierzchnia trzonu kręgu pokryta jest chrząstką szklistą, pod nią natomiast znajduje się kluczowa dla krążka struktura, czyli blaszka graniczna. Posiada ona bardzo silnie rozbudowaną sieć naczyń, odpowiadającą za jego odżywienie. Pozwala na to zjawisko dyfuzji, czyli przemieszczania się płynów pomiędzy trzonami kręgów, a znajdującym się między nimi dyskiem. Podczas kompresji krążka, płyn znajdujący się wewnątrz, przemieszcza się w kierunku trzonów – do przestrzeni szpiku kostnego. Tam pobiera potrzebne mu substancje, by w trakcie dekompresji krążek mógł zaabsorbować wzbogacony płyn. Pozwala to zrozumieć, jak ważne dla zdrowia kręgosłupa, jest jego właściwe obciążenie. Bardzo często jednak, nie zdając sobie sprawy z konsekwencji, nie dostarczamy mu właściwych bodźców, lub wręcz przeciwnie – przeciążamy zaraz po wyjściu z pracy, gdy jest osłabiony po całym dniu bezruchu.
Degeneracja krążka międzykręgowego
Proces naturalnego zwyrodnienia krążka międzykręgowego zachodzi z wiekiem, a złe obciążanie tylko go pogłębia. Początkowo zmniejsza się jego uwodnienie, co prowadzi do obniżenia wysokości oraz rozluźnienia pierścienia włóknistego. Osłabienie stabilności segmentu kręgosłupa, połączone z oddziaływaniem niekorzystnych sił, prowadzi do spadku elastyczności. Konsekwencją takiej sytuacji może być pęknięcie części pierścienia włóknistego i przemieszczenie się zawartego wewnątrz jądra miażdżystego – w kierunku uszkodzenia, jest to tak zwana przepuklina krążka.
Bieganie w profilaktyce dyskopatii
Wiemy już, że odżywienie krążka międzykręgowego to klucz do zachowania jego właściwości. Najnowsze badania pokazują, że dysk podobnie jak mięśnie i kości można wzmacniać. Okazuje się, że u osób regularnie biegających poprawia się uwodnienie oraz skład krążka międzykręgowego. Prowadzi to do lepszego odżywienia i wzmocnienia jego struktury, głównie w dolnych kręgach lędźwiowych, czyli tam gdzie degeneracja zachodzi najszybciej. Zmiany w budowie zanotowano w obrębie całego dysku, jednak to jądro miażdżyste uległo największym zmianom.
Analiza tempa biegu pokazała, że wolny bieg lub chód ze średnią prędkością ok. 7 km/h stwarzają najkorzystniejsze warunki dla dysku. Zbyt wolny chód nie będzie dobrze nawadniał krążka, z kolei skoki i szybki bieg wręcz przeciwnie – mogą uszkodzić dysk i blaszkę graniczną. Optymalnym dystansem wydaje się być 20-40 km tygodniowo, jednak najważniejsza jest odpowiednia prędkość biegu.
Biegając, nie zapominaj o właściwym przygotowaniu, odpowiedniej rozgrzewce przed treningiem, rolowaniu rollerem do masażu lub piłeczką do masażu – po biegu – pozwolą ci uchronić się przed kontuzjami. Profilaktycznie, warto zainwestować również w odpowiednie maści na urazy i kontuzje, które nawet profesjonalnym sportowcom mogą się przydać!
Zawsze staraj się pamiętać o edukacji i profilaktyce swoich pacjentów, dobieraj indywidualny plan treningowy, a Twoje zaangażowanie na pewno zostanie docenione.
Bibliografia:
- Schunke M. i wsp., Prometeusz Atlas Anatomii Człowieka, Tom I Anatomia ogólna i układ mięśniowo-szkieletowy, Wydawnictwo MedPharm Polska, Wrocław 2009
- Chaitow L., Fritz S., Masaż leczniczy, Bóle dolnego odcinka kręgosłupa i miednicy, Wydawnictwo Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2009
- Kapandji A.I., Anatomia funkcjonalna stawów, Tom 3 Kręgosłup i głowa, Wydawnictwo Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2014
- Radło P. i wsp., Polskie mianownictwo choroby dyskowej lędźwiowego odcinka kręgosłupa, Przegląd lekarski 2014; 71: 394-399
Wspomagaj się wiedzą innych, bądź na bieżąco!
Dołącz do Facebookowej grupy "Pogadajmy o fizjoterapii"
Podobne artykuły
Pokonaj ITBS, czyli kolano biegacza
Bieganie to w ostatnim czasie niezwykle popularna forma aktywności fizycznej. Zarówno biegacze amatorzy, jak i profesjonaliści powinni odpowiednio przygotować się do wysiłku. Inaczej może dojść do kontuzji.
Czym jest kolano biegacza?
Kolano biegacza inaczej Iliotibial Band Syndrome (ITBS), to najczęstszy uraz biegaczy. Ból kolana pojawia się w jego przednio-bocznej części poniżej rzepki. Zazwyczaj po pokonaniu pewnego dystansu lub na początku biegu. Dodatkowe objawy to ból w obrębie pasma biodrowo-piszczelowego i obrzęk kolana.
Anatomia ITB
Pasmo biodrowo piszczelowe (ITB – Ilio-tibialis band) to gruba taśma w bocznej części powięzi szerokiej uda. Przyczepia się do zewnętrznej części grzebienia talerza biodrowego łącząc ze sobą mięsień napinacz powięzi szerokiej i górną część mięśnia pośladkowego wielkiego. Zwęża się ku dołowi przyczepiając do kłykcia bocznego kości piszczelowej – gózka Gerdiego i troczków bocznych rzepki. Zgodnie z teorią Taśm anatomicznych ITB łączy się z powięzią mięśni strzałkowych jako część taśmy bocznej i mięśnia piszczelowego przedniego jako część taśmy spiralnej.
Przyczyny powstania ITBS
Przyczyna powstania ITBS nie jest do końca potwierdzona, jednak badania pokazują kilka prawdopodobnych opcji:
Uraz ITB wynikający z tarcia jego dystalnej części o kłykieć boczny kości udowej – największe zderzenie przy 30° zgięcia kolana. Teoria jest poddana wątpliwości ze względu na mocne umocowanie powięzi szerokiej uda przez przegrodę boczną do kości udowej i ITB z troczkami rzepki, co skutecznie hamuje ruchy przednio-tylne pasma.
Podczas badań histologicznych odnotowano silnie unaczynioną i unerwioną strukturę pod ITB, co pozwala przypuszczać, że to nacisk pasma biodrowo-piszczelowego na tkanki leżące pod nim daje objawy bólowe. Tutaj również największą kompresję zarejestrowano przy 30° zgięcia stawu kolanowego.
Podczas badań biegaczy długodystansowych z ITBS zaobserwowano osłabienie siły m. pośladkowego średniego w chorej nodze co osłabia jego zdolność pracy ekscentrycznej
i stabilizacji bocznej miednicy. Prowadzi to do przeciążania innych mięśni oraz powstawania restrykcji mięśniowo-powięziowych.
Jak leczyć pasmo biodrowo-piszczelowe?
Leczenie ustala się indywidualnie, kierując się stadium dysfunkcji oraz stopniem nasilenia objawów. Odpowiednio przeprowadzona terapia jest w stanie znacznie zmniejszyć ból już po pierwszym zabiegu. Najważniejsze jest jednak ustalenie przyczyny dolegliwości, często odległej od miejsca bólu. Kluczową rolę odgrywają tutaj cztery mięśnie:
- Mięsień pośladkowy wielki
- Mięsień pośladkowy średni
- Mięsień naprężacz powięzi szerokiej
- Mięsień obszerny boczny
Trzy pierwsze są ważne, ponieważ spora cześć ich włókien wchodzi w skład omawianej struktury. Poprzez swój skurcz są w stanie bezpośrednio pociągać pasmo za sobą, dociskając je do kości udowej i innych struktur leżących pomiędzy nimi (np. kaletka krętarzowa – prowokując jej zapalenie). Natomiast mięsień obszerny boczny ma tendencję do sklejania się z gęstą tkanką pasma biodrowo piszczelowego, co bardzo skutecznie ogranicza jego ślizg. Dzieje się tak u osób podejmujących aktywność fizyczną bez przygotowania (np. spędzających wcześniej długie godziny w pracy biurowej). Mając na uwadze te informacje, fizjoterapeuta powinien ustalić stopień napięcia, odnaleźć restrykcje wewnątrz omawianych struktur, a następnie poddać je terapii. Kluczowe będzie tutaj uwolnienie przegród międzymięśniowych oraz ustalenie wzorca postawy pacjenta i sposobu biegania, które mogą podpowiedzieć, dlaczego właśnie te mięśnie zostały przeciążone.
Jak zapobiegać ITBS?
Aby maksymalnie ograniczyć ryzyko wystąpienia ITBS powinniśmy zapewnić sobie:
Rozgrzewkę przed każdym treningiem (10-15min)
Rolowanie i ćwiczenia rozciągające po każdym biegu
Odpowiednie obuwie
Dlaczego rolowanie? Technika autorozluźniania mięśniowo–powięziowego (SMFR)
to świetny sposób aby odpowiednio odżywić nasze mięśnie i odprowadzić z nich zbędne metabolity powstałe po biegu. Dodatkowo możemy wykonać ją sami po każdym treningu.
Rolowanie – jak to działa?
Rolowanie zwiększa sprężystość powięzi poprawiając ukrwienie tkanek. Pozwala to osiągać lepsze wyniki i zmniejsza ryzyko urazów. Odpowiednio użyty roller poprawia ruchomość struktur mięśniowo-powięziowych i likwiduje restrykcje, przez co wspomaga proces usprawniania w przypadku urazu. Korzystając z innych dostępnych przyrządów jak duoball czy piłeczka do masażu możemy rozbijać punkty spustowe i pracować na mniejszych powierzchniach ciała niż rolką.
Prawidłowa technika rolowania
Zawsze pamiętaj o prawidłowej technice!
- Rozpocznij od delikatnego przesunięcia po rollerze w celu wybadania punktów bolesnych
- Stosuj średni nacisk
- Powoli przesuwaj się w kierunku rolowania (2,5cm/1s)
- Gdy wyczujesz punkt bolesny zatrzymaj się na nim, rozluźnij i poczekaj ok. 30s do ustania dolegliwości
- Roluj mięsień w obydwu kierunkach
- Każdą technikę wykonuj 60s w dwóch seriach
- Roluj się codziennie lub po każdym treningu
Rolowanie w ITBS
Rolowanie w profilaktyce i rekonwalescencji ITBS powinno być wykonywane na mięsień obszerny boczny, połączenie z taśmami anatomicznymi boczą i spiralną, oraz odwodziciele biodra. Poniżej przedstawię kilka najważniejszych technik.
Rolowanie mięśnia obszernego bocznego i przegród ITB
mięsień obszerny boczny
Skieruj kolano bardziej ku podłodze, by rolować przednią przegrodę ITB i m. obszerny boczny
Skieruj kolano bardziej ku górze w celu rolowania części tylnej przegrody ITB i m. obszernego bocznego
2. Rolowanie grupy mięśni pośladkowych
Technika podstawowa
Modyfikacja techniki
3. Rolowanie części dolnej taśmy bocznej (mięśnie strzałkowe)
4. Rolowanie dolnej części taśmy spiralnej (grupa przednia mięśni goleni)
Bibliografia
Myers T. W. Taśmy Anatomiczne, Meridiany Mięśniowo-Powięziowe dla Terapeutów Manualnych i Specjalistów Leczenia Ruchem, Wydanie drugie, Wydawnictwo DB Publishing, Warszawa 2010.
Piotrowski J. i inni, Przeciążenie pasma biodrowo-piszczelowego (ITBS), przyczyny, diagnostyka, leczenie, Rehabilitacja w Praktyce 2016; 1: 36-42.
Fredericson M., Wolf C. Iliotibial Band Syndrome In Runners, Sports Medicine 2005; 35: 451-459.
Fredericson M. i inni, Hip Abductor Weakness In Distance Runners with Iliotibial Band Syndrome, Clinical Journal of Sport Medicine 2000; 10: 169-175.
Hamill J. i inni A prospective study of iliotibial band strain in runners, Clinical Biomechanics 2008; 23: 1018-1025.
Lemiesz G. i inni, Rolka i jej Szerokie Możliwości Zastosowań w Sporcie i Rehabilitacji, Praktyczna fizjoterapia i rehabilitacja 2017; 59: 26-35
Wspomagaj się wiedzą innych, bądź na bieżąco!
Dołącz do Facebookowej grupy "Pogadajmy o fizjoterapii"
