Niesteroidowe leki przeciwzapalne – jak brać leki żeby lepiej się poczuć?

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) to grupa leków o właściwościach przeciwbólowych, przeciwzapalnych oraz przeciwgorączkowych. Są to jedne z najczęściej przepisywanych
i kupowanych preparatów. Często sięgamy po nie odruchowo – nie zastanawiając się nad ich prawidłowym dawkowaniem czy skutkami ubocznymi. Dodatkowym aspektem są interakcje leków z żywnością przez nas spożywaną. W niniejszym artykule postaram się przedstawić podstawowe zasady dotyczące prawidłowego stosowania NLZP.

Pożywienie a NLPZ

1) Tabletkę popijamy wodą (w dużej ilości ponieważ zmniejsza to jej działanie drażniące) o temperaturze pokojowej – wypicie ciepłej wody może szybciej rozpuścić ochronną otoczkę i lek zacznie wchłaniać się szybciej podrażniając górny odcinek przewodu pokarmowego.

Nigdy nie popijamy leków:

• sokiem grejpfrutowym (może nawet dwudziestokrotnie nasilać działania niepożądane, w skrajnych przypadkach doprowadzając do śmierci),
• kawą (zwiększa działanie leków),
• alkoholem (zmienia przyswajalność leków, może to doprowadzić m.in. do uszkodzenia wątroby, krwotoku, zaburzeń rytmu serca),
• mlekiem (spowalnia absorpcję leku i opóźnia działanie przeciwbólowe);

2) Leku nigdy nie bierzemy na czczo – działa drażniąco na śluzówkę żołądka i może to doprowadzić m.in. do krwotoku z przewodu pokarmowego;

3) W celu zmniejszenia występowania objawów niepożądanych lek należy przyjmować w czasie posiłku – należy jednak liczyć się z opóźnionym efektem przeciwbólowym;

4) Leki typu NLPZ nie powinny być spożywane z tłuszczami – tłuszcz wchłania się z żołądka i wędruje wraz z krwią, łącząc się w niej z określonymi białkami (tymi samymi, które są odpowiedzialne za transport leków). Jeżeli zjemy posiłek zawierający dużo tłuszczy to substancja lecznicza nie wchłonie się w całości, a w konsekwencji dolegliwości nie zmniejszą się;

Jak bezpiecznie stosować niesteroidowe leki przeciwzapalne? 

5) W przypadku diet bardzo bogatych w błonnik (razowy chleb, mąki i makarony pełnoziarniste, otręby itp.) lek będzie gorzej się wchłaniał (nie cała dawka) i jego działanie może być osłabione.
Na czas prowadzonej kuracji warto zmodyfikować dietę;

6) Należy ograniczyć spożycie soli kuchennej, zwłaszcza  u  chorych  po  60  roku  życia  leczonych  NLPZ lub  inhibitorami  konwertazy  angiotensyny,  może w wyniku sumowania się działania nefrotoksycznego zwiększać ryzyko wystąpienia niewydolności nerek;

7) W przypadku osób z problemami w zakresie układu pokarmowego (m.in. stan zapalny jelit, wrzody żołądka) oraz problemów z wątrobą i nerkami, stosowanie leków z grupy NLPZ należy konsultować z lekarzem w celu ustalenia optymalnej dawki oraz rodzaju leku. Przyjmowanie ich „ na własną rękę” może zakończyć się nasilonymi objawami ubocznymi i w rezultacie nie przynieść oczekiwanych efektów zdrowotnych;

8) Błędem jest stosowanie dwóch różnych NLPZ jednocześnie. Nie wzmacnia to ich działania,
a zwiększa tylko ryzyko dolegliwości ze strony układu pokarmowego (np. biegunki czy nudności);

Tabela 1. Ryzyko względne wystąpienia krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego w następstwie stosowania NLPZ

Źródło: https://podyplomie.pl/medycyna/10926,porownanie-niesteroidowych-lekow-przeciwzapalnych-nlpz

Więcej materiałów:

• https://podyplomie.pl/medycyna/10926,porownanie-niesteroidowych-lekow-przeciwzapalnych-nlpz
• https://www.mp.pl/pacjent/dieta/diety/diety_w_chorobach/70973,interakcje-lekow-z-zywnoscia
• https://www.aptekagemini.pl/poradnik/zdrowie/niesteroidowe-leki-przeciwzapalne-jak-dzialaja/
• http://www.wple.net/plek/numery_2015/numer-12-2015/759-762.pdf
• https://journals.viamedica.pl/advances_in_respiratory_medicine/article/download/27881/22695
• https://www.mp.pl/bol/wytyczne/90989,racjonalne-stosowanie-niesteroidowych-lekow-przeciwzapalnych-w-terapii-bolu

Nadciśnienie – problem zdrowotny

Szacuje się, że co trzeci dorosły Polak ma problemy z nadciśnieniem, a duża część tych osób nie leczy tych dolegliwości. 

Produkty niewskazane w diecie osób z nadciśnieniem

Grupy produktów:

• Mleko i nabiał – tłuste mleko, słodzone napoje mleczne, mleko skondensowane, tłuste sery białe, sery żółte, sery topione, sery pleśniowe;
• Produkty zbożowe – świeże pieczywo z dużą ilością soli, wyroby cukiernicze, słodkie płatki śniadaniowe, ciasto francuskie, torty, ciasta z kremem, produkty smażone w głębokim tłuszczu;
• Jajka – jajka smażone na tłuszczu (typu smalec, słonina, boczek);
• Mięso i wędliny – tłuste mięsa, tłuste wędliny, konserwy, pasztety, mięsa mocno peklowane oraz mocno przyprawione;
• Ryby i owoce morza – ryby wędzone, ryby solone (np. śledzie), konserwy rybne, owoce morza mocno przetworzone (np. w zalewie);
• Tłuszcze – smalec, słonina, boczek , tłusta śmietana, twarda margaryna;
• Warzywa i owoce – produkty słodzone (np. dżemy, soki, kompoty), produkty kwaszone (ogórki i kapusta), produkty marynowane (np. grzyby), sałatki przygotowywane z tłustą śmietaną czy majonezem;
• Orzechy – solone, w karmelu czy w innych smakowych „otoczkach”;
• Przyprawy – sól kuchenna, sos sojowy, keczup, gotowe mieszanki przypraw zawierające sól, maggi.

Jak przyrządzać zdrowe potrawy dla osób z nadciśnieniem?

Podstawą w żywieniu osób z nadciśnieniem jest dieta lekkostrawna zawierająca jak najmniej soli. W przypadku osób używających dużo soli, warto stopniowo ją ograniczać – tak żeby organizm powoli przyzwyczajał się do zmian. Do potraw można również dokładać więcej aromatycznych ziół – nowe smaki również pomogą w ograniczaniu stosowania soli. Smażenie potraw warto zastąpić gotowaniem na parze czy pieczeniem bez tłuszczu (np. w rękawie). Ciężkie buliony mięsne w zupach można zastąpić lżejszymi wywarami warzywnymi. Warto również ograniczyć spożycie mięsa – na rzecz ryb oraz zwiększyć spożycie warzyw i owoców. Oczywiście ograniczamy spożycie jedzenia typu fast-food czy posiłki „z proszku”.

Czerwone wino a choroby układu krążenia

Picie alkoholu przy nadciśnieniu jest niewskazane, ale istnieją badania naukowe, które zalecają picie czerwonego wina (150 ml dziennie) jako element chroniący przed szkodliwymi skutkami stresu oksydacyjnego i chorobami układu krążenia. Flawonoidy zawarte w alkoholu chronią przed zawałem serca, zakrzepami i udarem mózgu. Resweratrol i kwercetyna wykazują natomiast działanie ochronne DNA oraz niszczą wolne rodniki, które są przyczyną choroby wieńcowej. Ponadto w winie znajduje się kwas acetylosalicylowy, rozrzedzający krew i zmniejszający ryzyko zawału serca. W czerwonym winie można znaleźć także potas, który reguluje ciśnienie krwi, zapobiegając nadciśnieniu. Dodatkowo alkohol rozszerza naczynia krwionośne i zwiększa średnicę tętnic, co ma pozytywny wpływ na odżywienie mięśnia sercowego. Jednak należy pamiętać, że wypijanie większej ilości alkoholu jednorazowo przynosi więcej szkody niż pożytku – silnie obciąża trzustkę, wątrobę i zmniejsza wchłanianie witaminy D, podnosząc ryzyko osteoporozy. Oczywiście należy traktować takie zalecenia z dużą dozą rozsądku, biorąc pod uwagę własny stan zdrowia, samopoczucie oraz wskazania lekarskie. I należy pamiętać, że codzienne picie alkoholu może prowadzić do alkoholizmu.

Nadciśnienie – coraz większy problem zdrowotny

Szacuje się, że co trzeci dorosły Polak ma problemy z nadciśnieniem, a duża część tych osób nie zdaje sobie sprawy z własnych dolegliwości i nie leczy się. Bardzo często objawy związane z nadciśnieniem typu duszności czy zawroty głowy są bagatelizowane czy zrzucane na karb zmęczenia czy stresu. Wielu chorych nie przestrzega zaleceń lekarzy – leki są stosowane tylko doraźnie, a nie regularnie, tryb życia (w tym żywienia) pozostaje bez zmian.

Wpływ soli a nadciśnienie

Podstawowe zalecenie dotyczące zmiany w diecie dotyczy ograniczenia spożywania soli – nie należy przekraczać wartości 5g soli na dobę (płaska łyżeczka). W pierwszym momencie wydaje się, iż jest to bardzo mało – niestety nasz organizm bardzo lubi słony smak i łatwo się przyzwyczaja do jego smaku, co powoduje, że solimy coraz więcej. Ponadto należy pamiętać, że dużo soli znajduje się w gotowych produktach typu wędliny, konserwy czy żywność fast-food. Instytut Żywności i Żywienia (IŻŻ) na bieżąco prowadzi monitoring spożycia soli w naszym kraju w oparciu o badania przeprowadzane każdego roku. Z badań wynika, że spożycie soli w Polsce spada. Dla porównania w 1998 r. utrzymywało się na poziomie nawet 15 g/dobę, w 2007 r. 13 g/dobę, a w 2015 r. już 11 g/dobę. Na opakowaniach produktów spożywczych rzadko podana jest zawartość soli, natomiast często podana jest zawartość sodu, dlatego warto wiedzieć, że 1 g sodu (Na) odpowiada 2,5 g soli (NaCl).

Tab.1  Porównanie zawartości sodu w wybranych wodach mineralnych

Źródło: http://www.czytelniamedyczna.pl/5506,rola-soli-w-organizmie-czowieka-oraz-fenomen-sodowrazliwoci-i-sodoopornoci.html 

Produkty wskazane w diecie osób z nadciśnieniem

Grupy produktów:

• Mleko i nabiał – chude mleko (do 2%), produkty fermentowane (m.in. mleko zsiadłe, kefir, maślanka), ser biały chudy lub półtłusty;
• Produkty zbożowe – pieczywo pełnoziarniste (niskosodowe), makarony pełnoziarniste (bezjajeczne), ryż (dziki, czarny, czerwony, brązowy), płatki zbożowe (owsiane, jęczmienne, żytnie, jaglane), kasze i otręby;
• Jajka – całe jajka oraz białko, jajka na miękko, jajecznica i omlet przygotowywane bez tłuszczu;
• Mięso i wędliny – chude mięsa typu: cielęcina, wołowina, drób i chude części wieprzowiny (polędwica, szynka, schab), wędliny: wędliny drobiowe, gotowana szynka,polędwica;
• Ryby i owoce morza – chude ryby słodkowodne oraz słonowodne (m.in. dorsz, tuńczyk, sola), w ograniczonych ilościach tłuste ryby słonowodne typu śledź lub makrela, owoce morza bez ograniczeń;
• Tłuszcze – roślinne typu oliwa z oliwek czy olej rzepakowy, margaryny zawierające sterole roślinne (posiadające specjalne oznaczenie na opakowaniach), w ograniczonych ilościach: masło oraz śmietana (do 12%);
• Warzywa i owoce – wszystkie warzywa (w tym nasiona warzyw strączkowych ) i owoce są zalecane w diecie osób z nadciśnieniem;
• Orzechy – włoskie, laskowe, pistacje, nerkowce, arachidowe (bez soli) a także pestki dyni i słonecznika (w ograniczonych ilościach);
• Przyprawy – sól magnezowa, sól potasowa, pieprz ziołowy, pieprz naturalny, cynamon, pietruszka, lubczyk, majeranek, oregano, tymianek, czosnek, cebula (trochę), sok z cytryn. 

Dieta dla serca – żywienie w chorobie wieńcowej

Choroba wieńcowa, czyli choroba niedokrwienna serca, to zespół objawów, jakie zachodzą po niewystarczającym zaopatrzeniu komórek w tlen i substancje odżywcze. Najczęstszą przyczyną pierwotnej choroby wieńcowej jest miażdżyca tętnic wieńcowych – w naczyniach krwionośnych gromadzą się produkty nieprawidłowej przemiany metabolicznej, komórki zapalne, cholesterol zwężając światło naczyń, aż do całkowitego ich zamknięcia.

Dieta Polymeal

Dieta Polymeal powstała jako alternatywa dla tabletki Polypill – smaczniejsza i bezpieczniejsza metoda prewencji chorób wieńcowych.

Podstawowe składniki diety:

• Tłuste ryby morskie – hamują proces tworzenia się zakrzepów (4 razy w tygodniu po około 100 g.).
• Czosnek – wzmacnia naczynia krwionośne i pobudza krążenie (1 ząbek czosnku dziennie).
• Czerwone wino wytrawne – źródło przeciwutleniaczy (150 ml dziennie).
• Gorzka czekolada o zawartości min.70% kakao – ułatwia przepływanie krwi przez naczynia (100 g dziennie, czyli cała tabliczka czekolady każdego dnia).
• Warzywa i owoce – źródło antyoksydantów (min. 400 g dziennie).
• Orzechy włoskie i migdały – źródło nienasyconych kwasów tłuszczowych (40 g dziennie).

Oprócz powyższych składników, dieta powinna zawierać potrawy lekkie (bez produktów ciężkostrawnych, wzdymających) z ograniczeniem tłuszczów zwierzęcych. Posiłki niewielkie i często jedzone (nawet 5-6 posiłków dziennie).

Pozostałe składniki diety Polymeal:

• Pełnoziarniste zboża – w tym chleb czy makarony pełnoziarniste,
• Zielona herbata,
• Naturalne produkty mleczne – naturalne (niesłodzone) jogurty, kefir, maślanka,
• Oliwa z oliwek.

Źródło: https://slideplayer.it/slide/961212/

Choroba wieńcowa – szczególnie polecane produkty żywnościowe: 

• Głóg – zawiera związki flawonoidowe, które działają rozkurczowo m.in. na naczynia krwionośne i ułatwiają dopływ utlenionej krwi do serca oraz ustąpienie duszności. Zaleca się wypijanie dwóch filiżanek naparu codziennie.
• Pieprz cayenne (papryczka chili) – wspomaga pracę układu krwionośnego. Obniża poziom cholesterolu, zapobiegając tym samym zaleganiu płytek krwi w tętnicach i powstawaniu zakrzepów.
• Cynamon – pomaga na zaburzenia krążenia (napar), można również stosować go jako dodatek do potraw.
• Rozmaryn – poprawia krążenie krwi, można go stosować jako napar, przyprawę do dań czy jako olejek w aromaterapii.
• Miód gryczany – jego pozytywne działanie dla układu sercowo-naczyniowego związane jest z dużą zawartością rutyny. Dlatego też w medycynie naturalnej miód gryczany zalecany jest w profilaktyce oraz leczeniu miażdżycy, choroby wieńcowej i nadciśnienia tętniczego. Najkorzystniej jest łyżkę miodu rozpuścić w pół szklanki wody, pozostawić na 12 godzin w temperaturze pokojowej i wypić taki napój następnego dnia na czczo.
• Miód nostrzykowy – zawiera kumarynę, substancję znajdująca się w wielu preparatach stosowanych w leczeniu chorób układu sercowo-naczyniowego.
• Miód rzepakowy – znajdują się w nim potas, magnez oraz acetylocholina, które oddziałują korzystnie na serce.
• Miód spadziowy – wyróżnia się wysoką zawartością związków mineralnych, potasu, fosforu, chloru, siarki, wapnia, magnezu i żelaza, niezbędnych dla prawidłowej pracy serca.

Stwardnienie rozsiane

Stwardnienie rozsiane – przewlekła, zapalna, demielinizacyjna choroba ośrodkowego układu nerwowego, w której dochodzi do wieloogniskowego uszkodzenia (demielinizacji i rozpadu aksonów) tkanki nerwowej. Choroba ma najczęściej przebieg wielofazowy, z okresami zaostrzeń i remisji. Dotyczy najczęściej osób młodych, ze szczytem występowania między 20. a 40. rokiem życia, z nieznaczną przewagą zachorowań u kobiet niż mężczyzn.

Rola diety w stwardnieniu rozsianym

Nie ma jednoznacznych badań potwierdzających powiązanie diety z zahamowaniem rozwoju SM. Pierwsze badanie dotyczące żywienia w SM przeprowadził lekarz Roy Swank – chorzy mieli ograniczyć spożycie nasyconych kwasów tłuszczowych, tłuszczów zwierzęcych oraz mleka. Po 34 latach prowadzonych obserwacji, dr Swank stwierdził, iż chorzy przestrzegający jego zaleceń żyli w ogólnie lepszym stanie zdrowie (również śmiertelność w tej grupie była niższa niż wśród chorych, którzy nie przestrzegali powyższych zaleceń).

Ogólne zalecenia żywieniowe w stwardnieniu rozsianym

Podstawą żywienia jest opracowanie planu obejmującego odpowiednią kaloryczność posiłków (utrzymanie wagi lub jej redukcja w przypadku podwyższonego BMI), pełen zakres witamin oraz składników odżywczych, a także preferencje smakowe chorego.

Podstawowe wytyczne:

• Ograniczenie spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych do 15g/d (ograniczenie/wykluczenie z diety: spożywania czerwonego mięsa, margaryny, masła, smalcu, oleju palmowego i kokosowego oraz tłuszczów uwodornionych);
• Wzrost spożycia nienasyconych kwasów tłuszczowych nawet do 50 g/d (ryby, szczególnie tłuste: łosoś, makrela, halibut, sardynka, śledź);
• Ograniczenie produktów zawierających kwas arachidowy: jajka, mleko, mięso, masło;
• Spożywanie 2-3 jajek tygodniowo (max. 1 dziennie) – należy również pamiętać o ograniczeniu spożywania makaronów z jajkami czy stosowania jajek jako produktu wiążącego np. w plackach czy naleśnikach (można używać zastępników typu mielone siemię lniane);
• Mięso powinno się ograniczyć do 2-3 porcji tygodniowo – można używać roślinnych źródeł białka typu fasola, ciecierzyca czy soczewica;
• Ograniczenie/wykluczenie nabiału – nabiał tylko chudy i z pewnego źródła (np. certyfikowany, pochodzenia ekologicznego);
• Spożywanie posiłków zawierających błonnik – warzywa, owoce, pełnoziarniste pieczywo, pełnoziarniste makarony, brązowy ryż, otręby itp.;
• Spożywanie antyoksydantów – ich niedobory mogą sprzyjać procesom zapalnym czy uszkodzić włókna nerwowe;
• Przygotowywanie posiłków w sposób zdrowy typu gotowanie na parze czy grillowanie (ograniczamy smażenie);
• Spożywanie często niewielkich posiłków (np. 5-6 posiłków o stałych porach dniach);
• W przypadku chorych mających problemy z przełykaniem pokarmów stałych, można podawać pokarmy papkowate czy płynne.

Tabela 1. Produkty zalecane w diecie chorego na stwardnienie rozsiane

Źródło: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/diety/diety_w_chorobach/123741,dieta-w-stwardnieniu-rozsianym